Vorige woensdag overleed Pierre Poujade in het Franse Aveyron op 82-jarige leeftijd. Poujade was begin jaren '50 politiek actief met een populistische beweging, de Union de défense des commerçants et artisans (UDCA). Hij gaf zijn naam aan de term 'Poujadisme', een verwijtwoord die nog geregeld valt indien populistische uitspraken gedaan worden.

Poujade steunde tijdens de oorlog het collaboratie-regime van maarschalk Pétain, het zogenaamde Vichy-regime. Na de oorlog werd hij een kleine handelaar. In 1953 maakte Poujade naam door een actiegroep op te zetten tegen de fiscale controle in de gemeente Lot, waar hij woonde. De controleurs slaagden er niet in om de belastingen te innen en dit kreeg een nationale weerklank.

Een jaar na de oprichting van de UDCA claimde die beweging 500.000 leden en werden de voorbereidingen getroffen voor deelname aan de verkiezingen. In 1956 werden 52 Poujadisten verkozen in het parlement. Dit was vooral het resultaat van de sterke retoriek van Poujade die zich opwierp als de verdediger van de 'kleine man'.

Poujade hanteerde een populistisch discours om onder de zelfstandigen steun te krijgen. Poujade kon echter ook rekenen op de steun van heel wat neo-nazi's zoals Maurice Bardèche, de auteur die gekend is van zijn boek 'Nürnberg ou la terre promise' waarin de holocaust wordt ontkend (de Nederlandstalige editie van dit boek is een vertaling van de hand van ene Karel Dillen...). Bardèche had echter ook kritiek op Hitler, hij vond dat het Duitse fascisme niet puur genoeg was!

De Poujadistische beweging kon op vrij veel sympathie rekenen van de rechterzijde en behaalde in 1956 een verkiezingsoverwinning waarbij ook Jean-Marie Le Pen verkozen werd in het parlement. De basis hiervoor was voornamelijk een anti-establishment stem en de afkeer te-genover de traditionele politici, ook al kwam een groot deel van de Poujadisten uit de beweging van president De Gaulle (zo was Poujade zelf aanvankelijk een gemeenteraadslid voor de Gaullisten). De Poujadisten dompelden hun anti-establishment imago in een sfeer van racisme en anti-semitisme. De regering van France-Mendès werd omschreven als een Joodse regering die niets te zoeken had in Frankrijk.

Het succes van de Poujadisten was van erg korte duur. Er kwamen vrij veel meningsverschillen binnen deze beweging. Zo was Le Pen tegenstander van de losse aanpak van Poujade die de beweging weigerde te organiseren. Poujade stelde dat zijn aanhangers "onder de mensen" moesten komen in plaats van zich te organiseren in lokale afdelingen. Le Pen daarentegen was voorstander van de uitbouw van een sterk partijkader. Een ander discussiepunt was de houding tegenover Algerije en de onafhankelijkheidsstrijd die daar plaats vond. Le Pen en de meeste Poujadisten waar zware tegenstanders van een mogelijke onafhankelijkheid. Le Pen stelde dat Algerije een kolonie moest blijven omdat dit garanties bood om het blanke ras te vrijwaren door de Algerijnen beter te kunnen onderdrukken.

Poujade trok geen lessen uit de mislukking van zijn beweging. Hij bleef voorzitter van de UDCA tot in 1983, maar verdween van het politieke voorplan. Hij raakte niet meer verkozen en weigerde zijn beweging te structureren en uit te bouwen. Op politiek vlak bleek hij bovendien onstabiel te zijn. Begin jaren '80 steunde hij Mitterand van de Parti Socialiste, in 1995 riep hij op om voor Chirac te stemmen en in 2001 voor Chévènement.

Le Pen daarentegen bouwde verder op basis van de ervaring die hij opdeed in de Poujadistische beweging, aangevuld met de fascistische vorming die hij kreeg. Hij bouwde wel een sterk partijkader uit om van daaruit met een populistische methode een electorale opgang te kennen. Begin jaren '80 kende het Front National van Le Pen een doorbraak toen het zich opwierp als de verdediger van 'de kleine man' en een hevige anti-migrantencampagne voerde. De neo-fascistische partij hanteerde een populistische methode om groot te worden. Een methode waarvoor Le Pen ondermeer bij Poujade de mosterd ging halen, en die overgenomen werd door neo-fascistische partijen in heel Europa. Het Vlaams Blok kende een eerste electorale doorbraak in 1984 toen het de slogan van Le Pen ('3 miljoen werklozen, dat zijn 3 miljoen migranten te veel") overnam als: "400.000 werklozen, waarom dan nog gastarbeiders?".

Poujade steunde nooit het Front National van Le Pen. Met zijn populisme en sociale achtergrond was hij eerder een verpersoonlijking van de politieke crisis die ontstaat bij een patstelling tussen arbeid en kapitaal in een periode dat de burgerij en haar systeem in crisis zijn. Als kleine zelfstandige zag hij geen alternatief vanuit de arbeidersbeweging en slaagde hij erin om op korte tijd een politiek vacuüm op te vullen zonder te beschikken over een stevige partij en zonder het kapitalisme zelf in vraag te stellen. Dit zorgde ervoor dat de zeepbel van het Poujadisme in de jaren '50 snel barstte.

Geert Cool